Half september lijkt de tuin nog vooral in de zomer te hangen, met de laatste tomaten en de nazomerzon. Toch valt precies nu de beslissing die bepaalt hoe je tuin er in april uitziet. Bloembollen planten doe je namelijk in het najaar, niet in de lente, en wie deze weken laat lopen, kijkt straks naar een border die pas in mei weer wat voorstelt. De bol zelf doet het meeste werk, maar alleen als hij op tijd de grond in gaat.
Het mooie is dat het weinig moeite kost. Een middagje spitten en planten in september of oktober levert weken bloei op in maart en april, precies op het moment dat de rest van de tuin nog wakker moet worden.
Waarom de grond nu nog warm genoeg is
Een bloembol heeft geen vorst nodig om te groeien, hij heeft warme grond nodig om snel wortels te maken voordat de winter begint. De bodem heeft de warmte van de zomer nog vast, terwijl de lucht al afkoelt. Dat is precies de combinatie waar een bol op wacht: genoeg bodemwarmte voor wortelgroei, en genoeg vocht van de eerste herfstregens om die groei op gang te houden.
Plant je te laat, in december of januari, dan is de grond vaak al te koud of bevroren en blijft de bol staan zonder fatsoenlijk wortelgestel. Het resultaat is een zwakke, late of helemaal uitblijvende bloei. Wil je je border sowieso klaarstomen voor het voorjaar, dan combineer je dit met andere najaarsklussen. In ons artikel over de tuin klaarmaken voor de lente staat hoe je dat het beste aanpakt.
Welke bollen nu al de grond in kunnen
Niet elke bol wil hetzelfde moment. Krokussen, sneeuwklokjes, blauwe druifjes en narcissen plant je het liefst al in september of begin oktober, zodat ze ruim de tijd hebben om te wortelen voor de vorst invalt. Tulpen zijn de uitzondering: die plant je bewust later, in november, omdat vroeg geplante tulpenbollen gevoeliger zijn voor vuur, een schimmelziekte die zich juist in warme, vochtige grond verspreidt.
- September en oktober: krokussen, sneeuwklokjes, blauwe druifjes, narcissen, sierui
- November: tulpen, en eventueel restanten van de rest van het lijstje
Wil je een border met een wat losser, romantisch karakter, dan combineer je bollen graag met vaste planten die vanzelf uitzaaien. Dat past goed bij de cottagetuin, de tuintrend van dit najaar, waarin juist die ongedwongen mix van bloei het hele jaar door voor kleur zorgt.
Op deze diepte gaat het pas echt goed
De meest gemaakte fout is te ondiep planten. Een bol wil twee tot drie keer zijn eigen hoogte aan grond boven zich hebben. Een narcisbol van vijf centimeter hoog gaat dus tien tot vijftien centimeter diep de grond in. Plant je te ondiep, dan vriest de bol makkelijker kapot of komt hij als gevolg van vorst-dooi-cycli vanzelf weer omhoog.
Even belangrijk is de afstand: plant bollen nooit los verspreid in rijtjes, maar in groepjes van minstens zes tot tien stuks. Hoe groter de cluster, hoe voller het bloeibeeld in het voorjaar. Losse bolletjes hier en daar ogen al snel wat karig tussen de rest van de border. Volgens de Britse Royal Horticultural Society is een groep van vijfentwintig tot vijftig bollen nodig voor een echt overtuigend effect, en dat advies gaat net zo goed op voor een Nederlandse achtertuin.
De fout die de meeste bollen om zeep helpt
Naast te ondiep planten is natte grond de grootste vijand van een bloembol. Bollen rotten sneller dan dat ze bevriezen, dus een plek waar water blijft staan na een bui is vragen om problemen. Kies een plek met goede afwatering, en werk bij zware kleigrond eventueel wat grof zand of compost door de plantgaten om de drainage te verbeteren.
Een tweede veelgemaakte fout is de punt van de bol verkeerd planten. De spitse kant wijst altijd naar boven, de platte kant met de wortelresten naar beneden. Twijfel je bij een onregelmatige bol, plant hem dan gewoon op zijn zij: de meeste bollen zoeken vanzelf de weg naar boven. Wil je naast bollen ook vaste planten bijplanten die het najaar goed doorkomen, dan zijn lupines een makkelijke aanvulling die prima samengaat met een bollenveld.
Dit zie je er in april voor terug
Het verschil tussen wel en niet nu planten merk je pas over een half jaar, en dat maakt het makkelijk om het uit te stellen. Maar een border met dertig krokussen en twintig narcissen kost je nu hooguit een uur werk, en betaalt zich in maart uit met wekenlange bloei op een moment dat de rest van de tuin nog grotendeels kaal is. Zet er een aantekening voor in je agenda als je het risico loopt het te vergeten, want in november is de kans op vorst al een stuk groter en wordt planten letterlijk moeilijker werk. De bollen liggen nu in de winkel, de grond is nog zacht genoeg om te spitten, en het enige wat nog moet gebeuren, is daadwerkelijk de schop pakken.